آزمایش دانهبندی خاک یکی از مهمترین آزمایشهای مکانیک خاک و ژئوتکنیک است که برای تعیین اندازه ذرات تشکیلدهنده خاک انجام میشود. هر خاک از ذراتی با اندازههای مختلف تشکیل شده است؛ از شن و ماسه گرفته تا لای و رس. شناخت درصد هرکدام از این ذرات به مهندسان عمران کمک میکند تا رفتار خاک را بهتر تحلیل کنند.
به زبان ساده، آزمایش دانهبندی خاک مشخص میکند چه مقدار از خاک درشتدانه است، چه مقدار ماسه دارد و چه درصدی از آن از ذرات ریزدانه مانند لای و رس تشکیل شده است. نتیجه این آزمایش در طراحی پی، راهسازی، سدسازی، گودبرداری، کنترل کیفیت مصالح خاکی، طبقهبندی خاک و بررسی رفتار مهندسی خاک کاربرد زیادی دارد.
این آزمایش میتواند به صورت خشک، تر یا ترکیبی انجام شود. اگر خاک فقط شامل ذرات درشت و غیرچسبنده باشد، معمولاً دانهبندی خشک با الک کافی است؛ اما اگر خاک دارای ذرات ریز، لای، رس یا کلوخههای چسبنده باشد، روش شستوشویی یا تر اهمیت زیادی پیدا میکند.
۱- آزمایش دانهبندی خاک چیست؟
آزمایش دانهبندی خاک روشی برای تعیین توزیع اندازه ذرات خاک است. در این آزمایش مشخص میشود چه درصدی از نمونه خاک از الکهای مختلف عبور کرده و چه درصدی روی هر الک باقی مانده است.
نتیجه آزمایش معمولاً به صورت جدول دانهبندی و نمودار دانهبندی ارائه میشود. نمودار دانهبندی نشان میدهد چند درصد از خاک از اندازههای مشخص عبور کرده و خاک از نظر مهندسی در چه وضعیتی قرار دارد.
در پروژههای عمرانی، دانهبندی خاک فقط یک عدد ساده نیست؛ بلکه یکی از معیارهای اصلی برای تشخیص نوع خاک، میزان ریزدانه، قابلیت تراکم، نفوذپذیری، احتمال نشست، ظرفیت باربری و مناسب بودن مصالح برای خاکریز یا لایههای راهسازی است.
۲- چرا آزمایش دانهبندی خاک مهم است؟
دانهبندی خاک تأثیر مستقیم بر رفتار مهندسی خاک دارد. خاکی که دانهبندی مناسب و پیوسته داشته باشد، معمولاً بهتر متراکم میشود و فضای خالی کمتری بین ذرات آن باقی میماند. در مقابل، خاکی که دانهبندی نامناسب یا گسسته داشته باشد، ممکن است از نظر تراکم، مقاومت و نفوذپذیری رفتار مطلوبی نداشته باشد.
برای مثال، در راهسازی اگر مصالح لایه اساس یا زیراساس دانهبندی مناسبی نداشته باشند، ممکن است لایه اجراشده بعد از مدتی دچار نشست، شیارشدگی، کاهش مقاومت یا خرابی زودرس شود. همچنین در طراحی پی، مقدار ریزدانه و نوع خاک میتواند روی نشست و ظرفیت باربری اثر زیادی داشته باشد.
- تشخیص نوع خاک از نظر شن، ماسه، لای و رس
- طبقهبندی خاک بر اساس سیستمهای مهندسی
- بررسی مناسب بودن مصالح برای راهسازی و خاکریزی
- کمک به تحلیل نفوذپذیری، تراکمپذیری و مقاومت خاک
- ارزیابی مقدار ریزدانه و احتمال مشکلات اجرایی
۳- روشهای انجام آزمایش دانهبندی خاک
آزمایش دانهبندی خاک معمولاً به سه روش اصلی انجام میشود: دانهبندی خشک با الک، دانهبندی تر یا شستوشویی و آزمایش هیدرومتری. انتخاب روش مناسب به نوع خاک، مقدار ریزدانه و هدف آزمایش بستگی دارد.
| روش آزمایش | کاربرد | توضیح |
|---|---|---|
| دانهبندی خشک با الک | خاکهای درشتدانه و غیرچسبنده | نمونه خشک از مجموعه الکها عبور داده میشود و مقدار مانده روی هر الک اندازهگیری میشود. |
| دانهبندی تر یا شستوشویی | خاکهای دارای ریزدانه، لای، رس یا کلوخه چسبنده | نمونه با آب شسته میشود تا ذرات ریزتر از الک شماره ۲۰۰ جدا شوند. |
| آزمایش هیدرومتری | خاکهای ریزدانه | برای تعیین توزیع اندازه ذرات ریز مانند لای و رس بر اساس سرعت تهنشینی در آب استفاده میشود. |
۴- آیا آزمایش دانهبندی خاک به روش تر هم وجود دارد؟
بله. دانهبندی خاک به روش تر یا شستوشویی یکی از روشهای مهم در آزمایشگاه مکانیک خاک است. این روش زمانی استفاده میشود که خاک دارای مقدار قابل توجهی ریزدانه، لای، رس یا ذرات چسبیده به دانههای درشتتر باشد.
در روش خشک، ممکن است ذرات ریز به دانههای درشت بچسبند و از الک شماره ۲۰۰ عبور نکنند. در این حالت نتیجه آزمایش اشتباه میشود و مقدار ریزدانه کمتر از مقدار واقعی گزارش میگردد. برای جلوگیری از این خطا، نمونه با آب شسته میشود تا ذرات ریز آزاد شده و از الک ۷۵ میکرون یا شماره ۲۰۰ عبور کنند.
چه زمانی روش تر لازم است؟
- وقتی خاک دارای لای و رس باشد.
- وقتی ذرات ریز به ذرات درشتتر چسبیده باشند.
- وقتی تعیین دقیق درصد عبوری از الک شماره ۲۰۰ مهم باشد.
- وقتی خاک کلوخهای یا دارای ذرات چسبنده باشد.
- وقتی هدف، طبقهبندی دقیق خاک بر اساس مقدار ریزدانه باشد.
۵- مراحل کلی آزمایش دانهبندی تر یا شستوشویی
در دانهبندی تر، هدف اصلی جدا کردن ذرات ریزتر از الک شماره ۲۰۰ از ذرات درشتتر است. این کار معمولاً قبل از دانهبندی خشک انجام میشود تا نتیجه آزمایش دقیقتر باشد.
- نمونه خاک از محل پروژه تهیه و در آزمایشگاه آماده میشود.
- نمونه در آون خشک شده و وزن اولیه خشک آن ثبت میشود.
- نمونه داخل ظرف مناسب با آب مخلوط میشود تا ذرات ریز از دانههای درشت جدا شوند.
- مخلوط خاک و آب روی الک شماره ۲۰۰ شسته میشود.
- ذرات عبوری از الک شماره ۲۰۰ به عنوان ریزدانه در نظر گرفته میشوند.
- ذرات باقیمانده روی الک خشک شده و دوباره وزن میشوند.
- پس از خشک شدن، بخش باقیمانده با روش الک خشک دانهبندی میشود.
در این روش، اختلاف وزن نمونه قبل و بعد از شستوشو، مقدار مصالح ریزتر از الک شماره ۲۰۰ را نشان میدهد. این مقدار در طبقهبندی خاک اهمیت بسیار زیادی دارد.
۶- استانداردهای ASTM مربوط به آزمایش دانهبندی خاک
در آزمایش دانهبندی خاک، استانداردهای مختلفی وجود دارد که روش نمونهبرداری، آمادهسازی، الک کردن، شستوشو، هیدرومتری و طبقهبندی خاک را مشخص میکنند. مهمترین استانداردهای ASTM مرتبط با این آزمایش عبارتاند از:
| استاندارد | موضوع | کاربرد در آزمایش |
|---|---|---|
| ASTM D6913 / D6913M | دانهبندی خاک با روش الک | برای تعیین توزیع اندازه ذرات خاک بین الک ۷۵ میلیمتر تا الک شماره ۲۰۰ استفاده میشود. |
| ASTM D1140 | تعیین مقدار مصالح ریزتر از الک شماره ۲۰۰ با شستوشو | برای محاسبه مقدار ذرات ریزتر از ۷۵ میکرون با روش تر یا شستوشویی کاربرد دارد. |
| ASTM D7928 | دانهبندی خاکهای ریزدانه با روش هیدرومتری | برای تعیین توزیع اندازه ذرات ریزتر از الک شماره ۲۰۰، مانند لای و رس، استفاده میشود. |
| ASTM D2487 | طبقهبندی خاک بر اساس سیستم متحد یا USCS | برای نامگذاری و طبقهبندی خاک بر اساس درصد دانهها، حدود اتربرگ و مقدار ریزدانه استفاده میشود. |
| ASTM D422 | روش قدیمی دانهبندی خاک | این استاندارد قدیمی در بسیاری از منابع آموزشی دیده میشود، اما امروزه در بسیاری از کاربردها با استانداردهای جدیدتر مانند D6913 و D7928 جایگزین شده است. |
در برخی پروژهها و منابع آموزشی ممکن است هنوز نام ASTM D422 دیده شود. این استاندارد قدیمی مربوط به دانهبندی خاک با الک و هیدرومتری بود، اما در منابع جدیدتر معمولاً از ASTM D6913 برای بخش الک و از ASTM D7928 برای بخش هیدرومتری استفاده میشود.
۷- لیست الکهای پرکاربرد در آزمایش دانهبندی خاک
در آزمایش دانهبندی خاک، از مجموعهای از الکها با اندازه چشمههای مختلف استفاده میشود. انتخاب الکها به نوع خاک و هدف آزمایش بستگی دارد، اما برخی الکها در آزمایشگاههای مکانیک خاک بسیار رایج هستند.
| نام الک | اندازه تقریبی چشمه | کاربرد در تفسیر خاک |
|---|---|---|
| ۳ اینچ | ۷۵ میلیمتر | حد بالایی بسیاری از دانهبندیهای آزمایشگاهی خاک |
| ۱ اینچ | ۲۵ میلیمتر | بررسی ذرات درشت شن و مصالح سنگی |
| ۳/۴ اینچ | ۱۹ میلیمتر | کنترل مصالح درشتدانه و سنگدانهها |
| ۳/۸ اینچ | ۹/۵ میلیمتر | مرزبندی ذرات درشتتر در شن و مصالح خاکی |
| الک شماره ۴ | ۴/۷۵ میلیمتر | مرز اصلی بین شن و ماسه در سیستمهای مهندسی خاک |
| الک شماره ۱۰ | ۲ میلیمتر | در برخی روشها برای جداسازی و آمادهسازی نمونه استفاده میشود. |
| الک شماره ۲۰ | ۰/۸۵ میلیمتر | بررسی بخش ماسهای نسبتاً درشت |
| الک شماره ۴۰ | ۰/۴۲۵ میلیمتر | مرجع مهم در برخی آزمایشهای خاک و حدود اتربرگ |
| الک شماره ۶۰ | ۰/۲۵ میلیمتر | برای تعیین پارامترهایی مانند D60 در نمودار دانهبندی کاربرد دارد. |
| الک شماره ۱۰۰ | ۰/۱۵ میلیمتر | بررسی بخش ماسه ریز |
| الک شماره ۲۰۰ | ۰/۰۷۵ میلیمتر یا ۷۵ میکرون | مرز اصلی بین ماسه و ریزدانهها؛ عبوری از این الک شامل لای و رس است. |
۸- مرز شن، ماسه، لای و رس در دانهبندی خاک
یکی از مهمترین بخشهای تفسیر آزمایش دانهبندی، تشخیص محدوده اندازه ذرات است. در سیستمهای رایج مهندسی، ذرات بزرگتر از الک شماره ۴ معمولاً در گروه شن قرار میگیرند. ذراتی که از الک شماره ۴ عبور میکنند اما روی الک شماره ۲۰۰ باقی میمانند، ماسه محسوب میشوند. ذرات عبوری از الک شماره ۲۰۰ نیز ریزدانه هستند و شامل لای و رس میشوند.
| نوع ذره | محدوده اندازه تقریبی | تشخیص با الک |
|---|---|---|
| شن | بزرگتر از ۴/۷۵ میلیمتر | ذراتی که روی الک شماره ۴ باقی میمانند. |
| ماسه | بین ۰/۰۷۵ تا ۴/۷۵ میلیمتر | ذراتی که از الک شماره ۴ عبور میکنند اما روی الک شماره ۲۰۰ باقی میمانند. |
| لای | تقریباً بین ۰/۰۰۲ تا ۰/۰۷۵ میلیمتر | از الک شماره ۲۰۰ عبور میکند و برای تفکیک دقیق از رس به هیدرومتری و حدود اتربرگ نیاز دارد. |
| رس | کوچکتر از حدود ۰/۰۰۲ میلیمتر | با الک معمولی قابل تفکیک نیست و معمولاً با هیدرومتری و آزمایش حدود اتربرگ بررسی میشود. |
نکته مهم این است که الک شماره ۲۰۰ فقط مرز بین ماسه و ریزدانه را مشخص میکند. یعنی اگر خاک از الک شماره ۲۰۰ عبور کرد، میدانیم ریزدانه است؛ اما برای اینکه بفهمیم این ریزدانه بیشتر لای است یا رس، معمولاً باید از آزمایش هیدرومتری و حدود اتربرگ استفاده شود.
۹- اگر خاک از کدام الک عبور کند چه نوع خاکی است؟
برای تفسیر سریع دانهبندی، باید بدانیم عبور یا باقی ماندن خاک روی الکهای مهم چه معنایی دارد. جدول زیر یک راهنمای ساده و کاربردی برای تشخیص نوع ذرات خاک است.
| وضعیت ذرات | تفسیر مهندسی |
|---|---|
| باقیمانده روی الک ۳ اینچ | ذرات بسیار درشت یا قلوهسنگی؛ معمولاً در دانهبندی معمول خاک جداگانه گزارش میشود. |
| باقیمانده روی الک شماره ۴ | بخش شنی خاک؛ اگر مقدار آن زیاد باشد خاک میتواند در گروه شن یا خاک شنی قرار گیرد. |
| عبوری از الک شماره ۴ و مانده روی الک شماره ۲۰۰ | بخش ماسهای خاک؛ این محدوده شامل ماسه درشت، متوسط و ریز است. |
| عبوری از الک شماره ۲۰۰ | ریزدانه خاک؛ شامل لای و رس است و برای تفسیر دقیقتر به هیدرومتری و حدود اتربرگ نیاز دارد. |
| ذرات کوچکتر از ۰/۰۰۲ میلیمتر | معمولاً در محدوده رس قرار میگیرند و با هیدرومتری و رفتار خمیری خاک بررسی میشوند. |
۱۰- آزمایش دانهبندی خشک با الک چگونه انجام میشود؟
در روش خشک، نمونه خاک پس از خشک شدن از مجموعهای از الکها عبور داده میشود. الکها از درشتترین در بالا تا ریزترین در پایین قرار میگیرند. سپس نمونه روی الک بالایی ریخته شده و مجموعه الکها با دستگاه شیکر یا به صورت دستی لرزانده میشود.
مراحل کلی روش خشک
- نمونهبرداری از خاک به صورت نماینده از محل پروژه
- خشک کردن نمونه در آون تا رسیدن به وزن ثابت
- وزن کردن نمونه خشک
- چیدن الکها از درشت به ریز
- ریختن نمونه روی الک بالایی
- لرزش مجموعه الکها با دستگاه شیکر
- وزن کردن مصالح باقیمانده روی هر الک
- محاسبه درصد مانده، درصد مانده تجمعی و درصد عبوری
۱۱- درصد مانده، مانده تجمعی و درصد عبوری چیست؟
در آزمایش دانهبندی، بعد از وزن کردن مصالح باقیمانده روی هر الک، چند مقدار مهم محاسبه میشود. این مقادیر پایه رسم نمودار دانهبندی و تفسیر نوع خاک هستند.
| عبارت | تعریف |
|---|---|
| درصد مانده روی الک | نسبت وزن خاک باقیمانده روی یک الک به وزن کل نمونه، بر حسب درصد |
| درصد مانده تجمعی | مجموع درصدهای مانده از الکهای بالاتر تا الک مورد نظر |
| درصد عبوری | مقدار خاکی که از یک الک مشخص عبور کرده است؛ معمولاً از رابطه ۱۰۰ منهای درصد مانده تجمعی به دست میآید. |
برای مثال، اگر درصد عبوری از الک شماره ۲۰۰ برابر ۱۸ درصد باشد، یعنی ۱۸ درصد وزن خشک نمونه از ذرات ریزتر از ۰/۰۷۵ میلیمتر تشکیل شده است. این مقدار برای طبقهبندی خاک بسیار مهم است.
۱۲- نمودار دانهبندی خاک چیست؟
نمودار دانهبندی خاک نموداری است که در آن اندازه ذرات روی محور افقی و درصد عبوری روی محور عمودی نمایش داده میشود. محور افقی معمولاً در مقیاس لگاریتمی رسم میشود، زیرا اندازه ذرات خاک از چند ده میلیمتر تا کسری از میلیمتر تغییر میکند.
با استفاده از نمودار دانهبندی میتوان فهمید خاک دارای دانهبندی خوب، دانهبندی یکنواخت یا دانهبندی گسسته است. همچنین پارامترهایی مانند D10، D30 و D60 از روی این نمودار خوانده میشوند.
D10، D30 و D60 یعنی چه؟
- D10: اندازه ذرهای که ۱۰ درصد نمونه از آن ریزتر است. به آن اندازه مؤثر هم گفته میشود.
- D30: اندازه ذرهای که ۳۰ درصد نمونه از آن ریزتر است.
- D60: اندازه ذرهای که ۶۰ درصد نمونه از آن ریزتر است.
۱۳- تفسیر نمودار دانهبندی خاک
تفسیر نمودار دانهبندی یکی از مهمترین بخشهای آزمایش است. فقط دانستن درصد عبوری کافی نیست؛ بلکه باید شکل منحنی و توزیع اندازه ذرات نیز بررسی شود.
| نوع دانهبندی | شکل منحنی | تفسیر مهندسی |
|---|---|---|
| دانهبندی خوب | منحنی نسبتاً گسترده و پیوسته | خاک دارای اندازههای مختلف ذرات است و معمولاً تراکمپذیری بهتری دارد. |
| دانهبندی یکنواخت | منحنی تقریباً تند و نزدیک به قائم | بیشتر ذرات تقریباً هماندازه هستند و فضای خالی بیشتری ممکن است بین دانهها باقی بماند. |
| دانهبندی گسسته | منحنی دارای شکست یا بخش تقریباً افقی | برخی اندازههای ذرات در خاک کم یا حذف شدهاند و رفتار خاک ممکن است نامنظم باشد. |
۱۴- ضریب یکنواختی و ضریب انحنا در دانهبندی خاک
برای بررسی بهتر دانهبندی خاک، از دو پارامتر مهم به نام ضریب یکنواختی و ضریب انحنا استفاده میشود. این دو پارامتر با استفاده از D10، D30 و D60 محاسبه میشوند.
| پارامتر | فرمول | کاربرد |
|---|---|---|
| ضریب یکنواختی Cu | Cu = D60 / D10 | نشان میدهد اندازه ذرات خاک چقدر متنوع است. |
| ضریب انحنا Cc | Cc = (D30 × D30) / (D10 × D60) | برای بررسی شکل منحنی دانهبندی و پیوستگی توزیع ذرات استفاده میشود. |
در سیستم طبقهبندی متحد خاک، برای تشخیص خوبدانهبندی بودن شن و ماسه، این ضرایب در کنار درصد ریزدانهها بررسی میشوند. برای ماسه معمولاً Cu بزرگتر یا مساوی ۶ و برای شن Cu بزرگتر یا مساوی ۴ یکی از معیارهای دانهبندی خوب است، البته شرط Cc نیز باید کنترل شود.
۱۵- ارتباط دانهبندی خاک با طبقهبندی USCS
سیستم طبقهبندی متحد خاک یا USCS یکی از روشهای رایج برای نامگذاری خاک در مهندسی ژئوتکنیک است. در این سیستم، عبوری یا مانده روی الک شماره ۲۰۰ و الک شماره ۴ اهمیت زیادی دارد.
| شرط کلی | گروه خاک | توضیح |
|---|---|---|
| بیش از ۵۰ درصد خاک روی الک شماره ۲۰۰ بماند | خاک درشتدانه | خاک بیشتر از شن و ماسه تشکیل شده است. |
| ۵۰ درصد یا بیشتر خاک از الک شماره ۲۰۰ عبور کند | خاک ریزدانه | خاک بیشتر از لای و رس تشکیل شده است و باید حدود اتربرگ بررسی شود. |
| بخش عمده درشتدانه روی الک شماره ۴ بماند | شن | خاک در گروه شنی قرار میگیرد. |
| بخش عمده درشتدانه از الک شماره ۴ عبور کند | ماسه | خاک در گروه ماسهای قرار میگیرد. |
برای تفکیک خاکهای ریزدانه به لای یا رس، فقط دانهبندی کافی نیست. در این حالت باید آزمایش حدود اتربرگ انجام شود و جایگاه خاک روی نمودار خمیری بررسی گردد.
۱۶- آزمایش هیدرومتری خاک چیست؟
آزمایش هیدرومتری برای تعیین دانهبندی ذرات ریزدانه استفاده میشود؛ یعنی ذراتی که از الک شماره ۲۰۰ عبور میکنند و با الکهای معمولی قابل جداسازی نیستند. این آزمایش بر اساس تهنشینی ذرات در آب انجام میشود.
در این آزمایش، خاک در آب و ماده پراکندهساز پخش میشود. ذرات درشتتر سریعتر تهنشین میشوند و ذرات ریزتر مدت بیشتری در حالت معلق باقی میمانند. با قرائت هیدرومتر در زمانهای مختلف، میتوان درصد ذرات ریزتر از اندازههای مشخص را به دست آورد.
هیدرومتری برای تشخیص مقدار لای و رس بسیار مهم است؛ اما برای طبقهبندی نهایی خاکهای ریزدانه، معمولاً نتایج آن همراه با حدود اتربرگ تفسیر میشود.
۱۷- کاربرد آزمایش دانهبندی خاک در پروژههای عمرانی
آزمایش دانهبندی خاک یکی از آزمایشهای پایه در بسیاری از پروژههای عمرانی است. این آزمایش هم در مرحله مطالعات اولیه و هم در مرحله اجرا و کنترل کیفیت استفاده میشود.
- مطالعات ژئوتکنیک و شناسایی نوع خاک محل پروژه
- طراحی پی و بررسی شرایط خاک زیر فونداسیون
- کنترل کیفیت مصالح خاکی در راهسازی
- بررسی مصالح لایههای اساس و زیراساس
- طراحی فیلترهای خاکی در سدها و سازههای آبی
- بررسی احتمال فرسایش داخلی و شسته شدن ریزدانهها
- کنترل مصالح قرضه برای خاکریزها
۱۸- وسایل مورد نیاز آزمایش دانهبندی خاک
برای انجام آزمایش دانهبندی خاک، وسایل آزمایشگاهی باید تمیز، سالم و دارای دقت مناسب باشند. استفاده از الکهای آسیبدیده یا ترازوهای غیردقیق میتواند نتیجه آزمایش را تغییر دهد.
- نمونه خاک نماینده از محل پروژه
- مجموعه الکهای استاندارد
- ترازو با دقت مناسب
- آون یا گرمخانه برای خشک کردن نمونه
- دستگاه لرزاننده الک یا شیکر
- برس مخصوص تمیز کردن الکها
- ظرف، سینی و قاشقک آزمایشگاهی
- آب و ظرف شستوشو برای روش تر
- هیدرومتر و استوانه رسوبگذاری برای آزمایش هیدرومتری
۱۹- خطاهای رایج در آزمایش دانهبندی خاک
خطا در نمونهبرداری، خشک کردن، شستوشو، الک کردن یا وزنکشی میتواند نتیجه آزمایش دانهبندی را تغییر دهد. به همین دلیل، رعایت روش صحیح آزمایش اهمیت زیادی دارد.
- نمونهبرداری نامناسب و غیرنماینده از خاک
- خشک نشدن کامل نمونه قبل از وزنکشی
- استفاده از الکهای کثیف یا آسیبدیده
- چسبیدن ذرات ریز به دانههای درشت در روش خشک
- شستوشوی ناکافی در روش تر
- لرزش ناکافی مجموعه الکها
- اشتباه در وزنکشی یا ثبت اطلاعات
- جمع نشدن صحیح وزن ماندهها با وزن اولیه نمونه
۲۰- جمعبندی نهایی
آزمایش دانهبندی خاک یکی از آزمایشهای اصلی مکانیک خاک است که برای تعیین توزیع اندازه ذرات خاک انجام میشود. این آزمایش مشخص میکند خاک از چه مقدار شن، ماسه، لای و رس تشکیل شده و از نظر مهندسی چه رفتاری میتواند داشته باشد.
دانهبندی خاک میتواند به روش خشک، تر یا هیدرومتری انجام شود. روش خشک برای خاکهای درشتدانه و غیرچسبنده مناسب است، اما اگر خاک دارای ریزدانه، لای، رس یا ذرات چسبنده باشد، روش تر یا شستوشویی اهمیت زیادی دارد. برای ذرات ریزتر از الک شماره ۲۰۰ نیز آزمایش هیدرومتری استفاده میشود.
در تفسیر آزمایش، الک شماره ۴ مرز اصلی بین شن و ماسه و الک شماره ۲۰۰ مرز اصلی بین ماسه و ریزدانههاست. ذرات عبوری از الک شماره ۲۰۰ شامل لای و رس هستند، اما تشخیص دقیق لای و رس معمولاً با هیدرومتری و حدود اتربرگ انجام میشود.
در نهایت، نتیجه آزمایش دانهبندی در طبقهبندی خاک، کنترل کیفیت مصالح، طراحی پی، راهسازی، سدسازی و پروژههای ژئوتکنیکی کاربرد فراوان دارد. بنابراین انجام دقیق آزمایش و تفسیر درست نتایج آن برای مهندسان عمران بسیار مهم است.
لینکهای مرتبط (مقالات تخصصی سیویلیو)
تهیه شده توسط تیم تخصصی سیویلیو
مرجع آموزش و دانلود تخصصی مهندسی عمران
