دیوار هبلکس یا بلوک AAC یکی از مصالح پرکاربرد در ساختمانسازی جدید است. این بلوکها به دلیل وزن کم، عایق حرارتی مناسب، اجرای سریع و کاهش بار مرده ساختمان، در بسیاری از پروژهها مورد استفاده قرار میگیرند. با این حال، یکی از مشکلاتی که گاهی بعد از اجرای دیوار هبلکس مشاهده میشود، ایجاد ترک روی سطح دیوار یا نازککاری آن است.
ترک خوردن دیوار هبلکس همیشه به معنی بیکیفیت بودن بلوک نیست. در بسیاری از موارد، دلیل ترکها به اجرای نادرست، استفاده اشتباه از چسب، نبود اتصالات مناسب، اجرای زودهنگام گچ یا رعایت نکردن جزئیات فنی مربوط میشود. در این مقاله از سیویلیو، مهمترین علتهای ترک خوردن دیوار هبلکس و روشهای جلوگیری از آن را بررسی میکنیم.
۱- دیوار هبلکس چیست؟
هبلکس نوعی بلوک سبک اتوکلاوشده است که با نام AAC نیز شناخته میشود. این بلوک از ترکیب موادی مانند سیمان، آهک، سیلیس، آب و پودر آلومینیوم تولید میشود و پس از عملآوری در اتوکلاو، ساختاری سبک، متخلخل و عایق پیدا میکند.
به دلیل وجود حفرههای ریز هوا در بافت بلوک، هبلکس وزن کمی دارد و از نظر عایق حرارتی و صوتی عملکرد مناسبی ارائه میدهد. همین ویژگیها باعث شده استفاده از آن در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان افزایش پیدا کند. اما همین ساختار متخلخل باعث میشود اجرای صحیح، کنترل رطوبت، چسب مناسب و رعایت جزئیات فنی در دیوارچینی هبلکس اهمیت زیادی داشته باشد.
۲- مهمترین علتهای ترک خوردن دیوار هبلکس
ترک خوردن دیوار هبلکس معمولاً به یک دلیل تنها مربوط نمیشود، بلکه ترکیبی از عوامل اجرایی، رطوبتی، سازهای و مصالحی میتواند باعث ایجاد ترک شود. در ادامه مهمترین دلایل این مشکل را بررسی میکنیم.
۲-۱- جمعشدگی ناشی از خشک شدن بلوک AAC
بلوک هبلکس به دلیل ساختار متخلخل خود، مقداری رطوبت درون بافت خود نگه میدارد. زمانی که این رطوبت به مرور زمان خارج میشود، بلوک دچار جمعشدگی جزئی میشود. اگر دیوار به شکل اصولی اجرا نشده باشد یا امکان حرکت کنترلشده نداشته باشد، این جمعشدگی میتواند باعث ایجاد ترکهای مویی یا سطحی شود.
۲-۲- اجرای نامناسب چسب هبلکس
چسب هبلکس باید با ضخامت مناسب و به صورت یکنواخت اجرا شود. اگر چسب خیلی کم، خیلی زیاد، خشک، بیکیفیت یا نامناسب باشد، اتصال بین بلوکها ضعیف میشود. در نتیجه دیوار در برابر تغییرات دما، رطوبت یا حرکت سازه، مقاومت کافی نداشته و ترک میخورد.
۲-۳- استفاده از ملات ماسه سیمان به جای چسب مخصوص
برای اجرای دیوار هبلکس بهتر است از چسب مخصوص AAC استفاده شود. استفاده از ملات ماسه سیمان معمولی میتواند باعث ایجاد بندهای ضخیم، اختلاف جمعشدگی، ضعف اتصال و ترک خوردگی دیوار شود. چسب مخصوص هبلکس به دلیل ضخامت کمتر و سازگاری بیشتر با بلوک، عملکرد بهتری در دیوارچینی دارد.
۲-۴- نبود وال پست یا اتصال مناسب به سازه
یکی از دلایل مهم ترک خوردن دیوارهای هبلکس، اتصال نادرست دیوار به ستون، تیر، سقف و کف است. اگر دیوار در دهانههای بلند، ارتفاع زیاد یا کنار ستونها بدون وال پست، بست مناسب یا جزئیات اجرایی درست اجرا شود، احتمال ترک خوردگی آن افزایش پیدا میکند.
۲-۵- اجرای گچ یا نازککاری قبل از خشک شدن دیوار
اگر بلافاصله بعد از دیوارچینی، گچکاری یا نازککاری انجام شود، رطوبت داخل دیوار هنوز به طور کامل خارج نشده است. با خشک شدن تدریجی دیوار، جمعشدگی اتفاق میافتد و ترکها روی سطح گچ یا اندود ظاهر میشوند. به همین دلیل، زمان مناسب بین دیوارچینی و نازککاری اهمیت زیادی دارد.
۲-۶- نبود توری یا مش در محلهای حساس
اطراف در و پنجره، محل اتصال دیوار هبلکس به ستون، تیر، سقف و همچنین محل عبور تأسیسات، نقاط حساس دیوار هستند. اگر در این قسمتها از توری فایبرگلاس، مش یا تقویتکننده مناسب استفاده نشود، احتمال ترک خوردن بیشتر میشود.
۲-۷- نشست سازه یا حرکت اجزای ساختمان
گاهی ترک دیوار هبلکس به خود بلوک مربوط نیست، بلکه به حرکت سازه، نشست کف، خیز تیر یا تغییر شکل سقف مربوط میشود. چون دیوار هبلکس سبک و نسبتاً شکننده است، این حرکتها را سریعتر به شکل ترک نشان میدهد.
۲-۸- اجرای نادرست شیار تأسیسات
اگر برای عبور لوله برق، آب یا تأسیسات، شیارهای عمیق و غیراصولی در دیوار ایجاد شود، مقاومت دیوار کاهش پیدا میکند و ترک در همان مسیرها ایجاد میشود. شیارزنی باید با ابزار مناسب و طبق اصول اجرایی انجام شود.
۳- ترکهای دیوار هبلکس معمولاً کجا دیده میشوند؟
محل ایجاد ترک میتواند تا حد زیادی علت احتمالی آن را مشخص کند. در دیوارهای هبلکس، ترکها معمولاً در نقاط زیر مشاهده میشوند:
- اطراف بازشوهای در و پنجره
- محل اتصال دیوار به ستون
- محل اتصال دیوار به سقف
- امتداد بندهای افقی یا عمودی بلوکها
- روی مسیر شیارهای تأسیساتی
- گوشههای دیوار
- سطح گچ یا نازککاری
ترکهای مویی و سطحی معمولاً بیشتر به خشک شدن دیوار، جمعشدگی یا نازککاری مربوط هستند؛ اما ترکهای عمیق، قطری، بازشونده یا ترکهایی که همراه با نشست و تغییر شکل سازه باشند، نیاز به بررسی دقیقتر دارند.
۴- چطور از ترک خوردن دیوار هبلکس جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از ترک خوردن دیوار هبلکس، باید هم در مرحله انتخاب مصالح و هم در زمان اجرا، نکات فنی رعایت شود. اجرای اصولی دیوار، استفاده از چسب مناسب، توجه به وال پست و رعایت زمان نازککاری میتواند احتمال ترک را تا حد زیادی کاهش دهد.
۴-۱- استفاده از بلوک سالم و استاندارد
بلوکهای هبلکس نباید شکسته، ترکدار، بیش از حد خیس یا بیش از حد خشک باشند. استفاده از بلوک با کیفیت پایین یا نگهداری نامناسب در کارگاه میتواند احتمال ترک دیوار را افزایش دهد.
۴-۲- اجرای صحیح چسب مخصوص هبلکس
چسب مخصوص هبلکس باید طبق دستور تولیدکننده آماده شود. مقدار آب، زمان اختلاط، ضخامت چسب و نحوه اجرا باید کنترل شود. چسب باید به صورت یکنواخت روی سطح بلوک پخش شود تا اتصال مناسبی بین ردیفها ایجاد گردد.
۴-۳- اجرای وال پست و بستهای اتصال
در دیوارهای بلند، طویل یا دیوارهایی که در کنار ستون و تیر اجرا میشوند، باید از وال پست، بستهای اتصال یا جزئیات اجرایی مناسب استفاده شود. این کار باعث مهار بهتر دیوار و کاهش ترکهای ناشی از حرکت سازه میشود.
۴-۴- استفاده از توری یا مش در محلهای حساس
در اطراف در و پنجره، محل اتصال دیوار به ستون، محل اتصال مصالح مختلف و مسیر تأسیسات، استفاده از توری فایبرگلاس یا مش مناسب توصیه میشود. این کار تنشهای موضعی را کنترل کرده و از ایجاد ترک در نازککاری جلوگیری میکند.
۴-۵- رعایت زمان مناسب برای نازککاری
بهتر است گچکاری و نازککاری بلافاصله بعد از دیوارچینی انجام نشود. باید به دیوار فرصت داده شود تا رطوبت اضافی خود را از دست بدهد. همچنین قبل از اجرای پوشش نهایی، سطح دیوار باید تمیز، آمادهسازی و در صورت نیاز به صورت کنترلشده مرطوب شود.
۴-۶- شیارزنی اصولی تأسیسات
برای عبور تأسیسات نباید شیارهای عمیق، طولانی و نامنظم در دیوار ایجاد شود. شیارزنی باید با ابزار مناسب انجام شود و بعد از اجرای تأسیسات، محل شیارها با مصالح مناسب ترمیم و در صورت نیاز با مش تقویت شود.
۵- آیا ترک دیوار هبلکس خطرناک است؟
همه ترکهای دیوار هبلکس خطرناک نیستند. ترکهای مویی و سطحی معمولاً بیشتر مربوط به نازککاری، خشک شدن دیوار یا اجرای نامناسب هستند و در بسیاری از موارد با ترمیم سطحی قابل اصلاحاند. اما اگر ترکها عمیق، قطری، بازشونده، همراه با نشست یا در محل اتصال دیوار به اجزای سازهای باشند، باید توسط کارشناس بررسی شوند.
| نوع ترک | احتمال خطر | توضیح |
|---|---|---|
| ترک مویی سطحی | کم | معمولاً مربوط به خشک شدن، گچکاری یا نازککاری است. |
| ترک اطراف بازشو | متوسط | ممکن است به نبود مش، ضعف اجرا یا تمرکز تنش مربوط باشد. |
| ترک قطری و عمیق | زیاد | میتواند نشانه نشست، حرکت سازه یا ضعف اتصال باشد. |
| ترک در محل اتصال به ستون یا سقف | متوسط تا زیاد | معمولاً به نبود اتصال مناسب، وال پست یا حرکت سازه مربوط میشود. |
۶- جمعبندی نهایی
ترک خوردن دیوار هبلکس معمولاً به دلیل جمعشدگی ناشی از خشک شدن، اجرای نامناسب چسب، نبود وال پست، اتصال نادرست به سازه، نازککاری زودهنگام یا شیارزنی غیراصولی ایجاد میشود. برای جلوگیری از این مشکل باید دیوارچینی با چسب مخصوص، جزئیات اجرایی درست، مش یا توری در محلهای حساس و رعایت زمان مناسب برای نازککاری انجام شود.
در نهایت، اگر دیوار هبلکس با مصالح مناسب و اجرای اصولی ساخته شود، میتواند عملکرد خوبی داشته باشد و احتمال ترک خوردگی آن تا حد زیادی کاهش پیدا کند. اما ترکهای عمیق، قطری یا بازشونده باید جدی گرفته شوند و توسط فرد متخصص بررسی گردند.
لینکهای مرتبط (مقالات تخصصی سیویلیو)
بلوک هبلکس (AAC) چیست؟ معرفی جامع، مشخصات فنی، مزایا و معایب، نحوه اجرا و قیمت در ایران
- معرفی جامع آجر به عنوان یکی از قدیمیترین مصالح ساختمانی
تهیه شده توسط تیم تخصصی سیویلیو
مرجع آموزش و دانلود تخصصی مهندسی عمران
